PISA Nedir ve Neden Önemlidir?
Uluslararası Öğrenci Değerlendirme Programı (PISA), OECD tarafından üç yılda bir uygulanan ve 15 yaşındaki öğrencilerin matematik, fen ve okuma becerilerini uluslararası ölçekte karşılaştıran kapsamlı bir değerlendirme programıdır. Yalnızca bilgi ezberi değil, gerçek yaşam bağlamlarında bilgiyi kullanma ve problem çözme kapasitesini ölçen PISA, ülkelerin eğitim sistemi performansını karşılaştırmada en yaygın kullanılan göstergelerden biri haline gelmiştir.
2022 Sonuçları: Türkiye'nin Genel Tablosu
PISA 2022'ye 81 ülke ve ekonomi katıldı. Türkiye üç alanda da sıralamasını bir önceki döngüye göre yükseltti. Matematik alanında Türkiye 453 puan alarak 81 ülke arasında 39. sıraya yerleşti; 2018'de 41. sıradaydı. Fen alanında 476 puan alarak 34. sırada yer aldı; 2018'deki sıralama 39'du. Okuma becerileri alanında ise 456 puan alarak 36. oldu; 2018'deki sırası 40'tı. Türkiye böylece her üç alanda da sıralamasını üç ila beş sıra yukarı taşıdı.
OECD Ortalamasıyla Karşılaştırma
Türkiye'nin aldığı puanlar tüm ülkeler ortalamasının üzerinde olmakla birlikte OECD ortalamasının altında kalmaya devam etmektedir. Matematik alanında OECD ortalaması 472 iken Türkiye 453 puan aldı; fark 19 puana geriledi (2015'te bu fark 70 puandı). Fen alanında OECD ortalaması 485, Türkiye ortalaması 476; fark yalnızca 9 puana indi (2015'te 68 puan). Okuma becerileri alanında OECD ortalaması 476, Türkiye ise 456 puan aldı; fark 20 puan. Bu eğilim, Türkiye'nin OECD ülkeleriyle arasındaki mesafeyi her döngüde sistematik olarak kapattığını ortaya koymaktadır.
Dünya ve OECD Sıralamalarında Türkiye
Tüm 81 ülke karşılaştırmasında Türkiye; matematikte 39., fende 34., okumada 36. sıradadır. Yalnızca 37 OECD ülkesi arasında değerlendirildiğinde ise matematik sıralaması 32., fen 29., okuma 32. olarak gerçekleşti. Bu ayrım önemlidir: OECD üyesi olmayan gelişmekte olan ülkeler de hesaba katıldığında Türkiye'nin konumu görece daha iyi görünmektedir.
Dünya Genelinde İlk Sıradakiler
PISA 2022'de her üç alanda da zirvede Singapur yer aldı: matematik 575, okuma 543, fen 561 puan. Asya ülkelerinin üstün performansı 2022'de de belirleyici oldu. Matematikte ilk beş arasında Singapur, Makao, Tayvan, Hong Kong ve Japonya bulunurken OECD ülkeleri arasında ilk üç Japonya, Güney Kore ve Estonya oldu.
Olumlu Trendler: İki Alanda Hızlı Yükselen Ülke
PISA raporları Türkiye'nin iki alandaki uzun vadeli ilerleme hızını özellikle vurgulamaktadır. Matematik alanında son 20 yılda istikrarlı biçimde ilerleme sağlayan yalnızca iki ülkeden biri Türkiye'dir; diğeri Makao. Fen alanında ise Makao, Peru, Singapur ve Türkiye düzenli yükseliş gösteren dört ülke olarak öne çıkmaktadır. Üstelik 2022'de OECD ülkelerinin genelinde matematik ve okuma puanları dramatik biçimde düşerken Türkiye bu düşüşten etkilenmedi; fende ise artış kaydetti.
Endişe Verici Bulgular
Yükselen trendlere karşın bazı yapısal sorunlar varlığını korumaktadır. PISA 2022 verilerine göre Türkiye'deki öğrencilerin yüzde 39'u matematikte temel yeterlik düzeyinin altında performans sergiledi. Okumada temel yeterliklere sahip olmayan öğrenci oranı yüzde 29,3, fende yüzde 24,7. Her üç alanda da temel yeterliklere sahip olmayan öğrencilerin oranı yüzde 18,5; bu, neredeyse her beş öğrenciden birinin temel becerileri kazanamadığı anlamına gelmektedir. Sosyoekonomik uçurum da belirgindir: avantajlı öğrenciler dezavantajlı öğrencileri matematikte 82 puan geride bırakmaktadır.